“Mieliśmy większe oczekiwania”, „Tylko 65% z egzaminu? Przecież chodziłeś na korepetycje!”, „Z takim wynikiem nigdzie się nie dostaniesz”.
To zdania, które dzisiejszego dnia padają w tysiącach polskich domów po publikacji wyników egzaminu ósmoklasisty. Dzieci płaczą, rodzice rwą włosy z głowy, a internet zalewa fala narzekań.
Patrzę na to jako inżynier fizyki technicznej i edukator. I muszę to powiedzieć głośno: to, co jako dorośli robimy dzisiaj tym dzieciom, jest po prostu słabe w moim odczuciu. Oczekujemy, że trzynasto- i czternastolatkowie masowo będą osiągać wyniki w okolicach 90-100%, traktując wszystko poniżej jako porażkę.
W tym “pędzie za procentami” zapomnieliśmy o jednej, fundamentalnej prawdzie biologicznej i ludzkiej: dzieci mają różne talenty, różne umiejętności i nie każdy ma predyspozycje do bycia WYBITNYM ścisłowcem czy humanistą.
Chory kult perfekcji vs. rozkład Gaussa
W inżynierii i statystyce istnieje pojęcie rozkładu normalnego (krzywej Gaussa). Mówi ono jasno, że większość populacji w danej dziedzinie osiąga wyniki średnie. Wyniki wybitne (te mityczne 90-100%) są z definicji zarezerwowane dla wąskiej grupy osób o szczególnych uzdolnieniach lub specyficznych predyspozycjach do rozwiązywania testów pod presją czasu.
W polskim systemie edukacji i w oczekiwaniach rodziców próbuje się tę krzywą naciągnąć na siłę. Chcemy, aby każde dziecko, niezależnie od tego, czy pasjonuje się rysunkiem, mechaniką samochodową, sportem czy biologią, pisało egzamin z matematyki na poziomie bliskim perfekcji. A jeśli tego nie robi? Wtedy system, rękami zestresowanych rodziców, aplikuje mu łatkę „zdolnego, ale leniwego” albo „porażki edukacyjnej”.
Uważam, że to ślepy zaułek. Wymaganie od dziecka, które nie ma naturalnego zacięcia do abstrakcyjnego myślenia matematycznego, by zdobyło 95% z E8, jest tym samym, co wymaganie od większości ludzi, by biegał setkę w okolicach kwalifikacji olimpijskiej.
Podkreślam to z całą stanowczością. Brak takiego “wymarzonego” przez rodziców wyniku nie jest dowodem na lenistwo. Jest dowodem na to, że jego mózg jest genialny w innych obszarach, których ten archaiczny egzamin po prostu nie mierzy.
Koszt psychiczny „czystej stówy”
Musimy pamiętać o jednym. Przesadzając z naciskiem robimy dzieciom krzywdę. I oczywiście nie mówię tu o “bezstresowym wychowaniu”, czy stwierdzeniach “Dostałeś 1? No i co z tego. Nie interesuje mnie to.”.
Zastanówmy się, co dzieje się z dzieckiem, które doświadcza przesadzonej presji.
- Kiedy zmuszamy dziecko bez predyspozycji matematycznych do walki o najwyższe procenty, rzadko kiedy podnosimy jego realne kompetencje. Najczęściej podnosimy poziom jego kortyzolu (hormonu stresu).
- Uczeń, który czuje, że miłość i akceptacja rodziców zależą od dzisiejszego wyniku w systemie ZIU, uczy się jednej, potwornej rzeczy: „Jestem wartościowy tylko wtedy, gdy jestem idealny”. To prosta droga do stanów lękowych, depresji i syndromu oszusta w dorosłym życiu. Dzisiejszy płacz nad wynikami E8 to nie jest płacz nad brakiem wiedzy o ułamkach. To płacz z lęku przed odrzuceniem przez najbliższych.
Co zamiast presji? Inżynierska procedura wsparcia
Jako założyciel „Szkoły Szytej na Miarę” apeluję dzisiaj do rodziców: przestańcie marudzić i rozliczać swoje dzieci jak bezwzględni managerowie z niewykonanego planu kwartalnego.
Zamiast tego sugeruję wdrożyć procedurę wsparcia:
- Zaakceptujcie profil swojego dziecka: Jeśli Twój syn lub córka zdobyła 50% czy 60% z matematyki, ale włożyła w to wysiłek, pogratuluj jej/jemu i doceń starania. Dla jednego dziecka 60% to szczyt jego aktualnych możliwości biologicznych i procesowych w tej dziedzinie. To ogromny sukces, a nie powód do wstydu.
- Oddzielcie wynik od wartości człowieka: Egzamin ósmoklasisty sprawdza tylko jedną, bardzo wąską umiejętność: radzenie sobie z rozwiązywaniem konkretnego typu zadań w stresie pod klucz CKE. Nie sprawdza kreatywności, empatii, lojalności, odporności psychicznej ani setek innych cech, które zadecydują o sukcesie Twojego dziecka w dorosłym życiu.
- Zbudujcie sprawstwo, a nie lęk: Świat się dzisiaj nie skończył. Szkoła średnia i tak przyjmie Wasze dzieci. Prawdziwa nauka, ta szyta na miarę, rozwijająca skrzydła, zaczyna się tam, gdzie kończy się paraliżujący strach przed niespełnieniem cudzych oczekiwań.
Podkreślę raz jeszcze. Nie zachęcam do lenistw, czy olewactwa, ale do realnego spojrzenia na swoje dziecko, wsparcia go, gdy sobie nie radzi i docenienia, gdy osiągnie sukces mierzony SWOJĄ miarą.
Bądźcie dzisiaj sojusznikami swoich dzieci, a nie ich nadzorcami. One tego dzisiaj potrzebują bardziej niż kiedykolwiek.